کتاب «با دانشآموزان؛ گفتگو با نادر حریری (معلم راهنمای دبیرستان علوی)» با تدوین محمد ضیایی‌مؤید و علی سپهری و ویراستاری مرضیه مدنی رزاقی، توسط انتشارات خسرو خوبان (تهیه شده در مؤسسه مطالعات تعالی نسل – متن) منتشر شده است.
الگوی «معلم راهنما» که از ابداعات ماندگار علامه کرباسچیان و استاد رضا روزبه در دبیرستان علوی است، نقشی فراتر از تدریس صرف دارد و به عنوان گرانیگاه تربیتی و هدایت همه‌جانبه دانش‌آموز شناخته می‌شود. این کتاب، انتقال بی‌واسطه و نظام‌مند تجربیات چندین دهه حضور مستقیم استاد نادر حریری در بطن این نظام تربیتی است. ویژگی بارز این اثر، پرهیز از تئوری‌بافی‌های انتزاعی و پرداختن به تعارض‌ها، تنش‌ها، خطاهای محتمل و فنون ریز ارتباط با دانش‌آموز دبیرستانی است.
سرفصل‌ها و محورهای کلیدی کتاب
کتاب در قالب گفت‌وگوهایی ساختاریافته و در پنج بخش بنیادین سامان یافته است:
-
پیش‌گفتار و مقدمه (مبانی و تعارض‌ها):
-
ریشه تاریخی و ضرورت‌های شکل‌گیری جایگاه معلم راهنما.
-
بررسی تعارض‌های سه‌گانه معلم راهنما: تعارض میان نقش اداری/اجرایی با نقش مربیگری (تقابل پذیرش و حذف دانش‌آموز)؛ تعارض میان مشغله‌های حرفه‌ای و مربیگری با وظایف خانوادگی مربی؛ و تعارض میان انتظارات ایدئال تربیتی با مقدورات واقعی مدرسه.
-
اهداف و ویژگی‌های معلم راهنما:
-
اهداف پنج‌گانه: هدایت اعتقادی، راهنمایی در مسیر زندگی، پیشرفت در علم، مهارت‌های شغلی و مراقبت اخلاقی.
-
ویژگی‌های رفتاری: حس مسئولیت پدرانه، تبیین مستدل دلایل قوانین برای بچه‌ها، استفاده هوشمندانه از موقعیت‌های غیررسمی، بهره‌گیری از سخت‌گیری‌های سازنده بدون کینه‌توزی، و خدمتگزاری مخلصانه و بدون انگیزه مادی.
-
اصول جلب اعتماد: انعطاف‌پذیری، ریسک‌پذیری، صبر بالا و کشف تفاوت‌های فردی.
-
اقدامات و فنون عملیاتی در مواجهه با دانشآموزان:
-
ایجاد توازن میان شرایط خاص فردی دانش‌آموز و قوانین عمومی مدرسه.
-
شناسایی و رسیدگی به دانشآموزان خاص (حمایت از استعدادهای غیردرسی و واقع‌بین کردن بچه‌ها نسبت به توانمندی‌هایشان).
-
ریشه‌یابی مشکلات رفتاری با کمک گروه همسالان و معلمان دروس.
-
آرامش‌بخشی به دانش‌آموز در بزنگاه‌ها، قانون‌پذیر کردن نوجوان و تفکیک جایگاه مشاوره از قضاوت انضباطی.
-
بستر دوام معلم راهنمایی و تربیت دستیار:
-
همراه کردن خانواده و همسر معلم راهنما با اقتضائات زمانی و روحی این شغل.
-
خودسازی، نیاز مداوم مربی به راهنما و مراقبت از رفتارهای شخصی.
-
مدیریت دستیار: کارسپاری بر اساس علاقه و ظرفیت، تقسیم متوازن دانشآموزان میان راهنما و دستیار، و رسیدگی روحی به نیروهای جوان.
-
آسیب‌شناسی و بازخوانی تجارب (همراه با گفتوگو با دستیار):
-
آسیب‌شناسی خطاهای رایج: کمبود دانش‌افزایی، ثبت نکردن اطلاعات و تجارب، افراط و تفریط در برخورد با دانشآموزان، رفتار ناپخته با فارغ‌التحصیلان و ضعف در تدریس.
-
نگاه از زاویه دستیار: تبیین ابعاد اقتدار، الگوپذیری، جلب اعتماد دانشآموزان و شیوه بازخورد دادن به رفتارهای نوجوانان.
ویژگی‌های برجسته اثر
-
انتقال مستقیم دانش بالینی: کتاب آکنده از موقعیت‌های عینی است که نشان می‌دهد در لحظات بحرانی (افت شدید درسی، لجبازی دانش‌آموز یا تقابل خانواده با مدرسه) دقیقاً چه واکنشی باید نشان داد.
-
توجه به پشت‌صحنه زندگی مربی: پرداختن به چالش مهم تعادل میان زندگی خانوادگی معلم راهنما با مسئولیت‌های سنگین مدرسه.
-
دیدگاه دوسویه (راهنما و دستیار): درج گفت‌وگوی تکمیلی با دستیار آقای حریری برای ارزیابی عملکرد معلم راهنما از زاویه نگاه نیروی جوان و همکار.
این کتاب برای چه کسانی ضروری است؟
-
معلمان راهنما، معاونان پرورشی و مشاوران مدارس (به‌ویژه مقطع متوسطه اول و دوم)
-
دستیاران جوان، نومربیان و طلاب و دانشجویانی که قصد ورود به عرصه مربیگری مدرسه را دارند
-
مدیران مدارسی که خواهان پیاده‌سازی کارآمد الگوی راهبری پایه و تربیت کادر تربیتی هستند
برشی خواندنی از کتاب:
«معلم راهنما قبل از آنکه ناظم یا قاضی باشد، پدری دلسوز و امین است. بزرگ‌ترین هنر مربی در این است که از سخت‌گیری سازنده نهراسد، اما دلایل آن را صبورانه برای نوجوان توضیح دهد؛ او نباید در چارچوب خشک اداری محصور بماند، بلکه با حضور در زنگ تفریح، ناهارخوری و موقعیت‌های غیررسمی، اعتماد بچه‌ها را جلب می‌کند تا پیش از آنکه مشکلی به بحران تبدیل شود، گره از روح و اندیشه شاگردش بگشاید…»
ادبیات آیینی
ادیان و مذاهب
روششناسی و منبعشناسی
علوم قرآن و حدیث
فقه و اصول
فلسفه و عرفان
تاریخ و سیره
دعا و زیارت
محصولات چندرسانهای
کلام و عقاید
اخلاق و تربیت
مجلات
