پدر و مادر راه‌حل محور برای کودکان

کتاب «پدر و مادر راه‌حل‌محور برای کودکان» (با عنوان اصلی Parenting preschoolers and young children: a practical guide to promoting confidence, learning and good behaviour) تألیف جان شَری، مددکار و متخصص حوزه سلامت روان کودک و خانواده، توسط کانون نشر علوم (به سفارش مؤسسه به‌راه) در ۱۵۱ صفحه منتشر شده است.

دوران نوپایی و سال‌های پیش از دبستان، زمان استقلال‌طلبی، کشف کلمات و اراده کودک است؛ دورانی که اگرچه سرشار از شوق و شگفتی است، اما والدین را با چالش‌هایی نظیر قیل‌وقال، کج‌خلقی و عدم همکاری روبه‌رو می‌سازد. نویسنده در این کتاب، نسخه‌ای کلیشه‌ای یا دستوری دیکته نمی‌کند؛ بلکه جعبه‌ابزاری ملموس از مهارت‌ها را در اختیار والدین می‌گذارد تا با تکیه بر نقاط قوت خانواده، رفتارهای سازنده را تقویت کنند. این کتاب همچنین حاوی نکاتی تکمیلی برای والدین کودکانی است که با چالش‌های رشدی، بیش‌فعالی یا اختلال تمرکز دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

سرفصل‌ها و محورهای کلیدی کتاب

محتوای اثر در قالب سرفصل‌های موضوعی و مرحله‌به‌مرحله تدوین یافته است:

• گام اول: شروع از والدین (مشوق خود و مراقب خود بودن)
  • رهایی از چرخه خودسرزنش‌گری و توجه به نقاط قوت خود و همسر در نقش والدگری؛
  • اصل خودمراقبتی؛ یادآوری اینکه والد خسته، مضطرب و فرسوده نمی‌تواند همراهی صبور برای کودک باشد؛
  • انتخاب پاسخ آگاهانه به‌جای واکنش‌های هیجانی و لحظه‌ای.
• گام دوم: قدرت بازی و آموزش کودک‌محور
  • جایگاه بازی به عنوان ابزار تقویت تمرکز، تکلم و پیوند عاطفی با خردسال؛
  • آموزش گام‌های کوچک، کتاب‌‌خوانی مشترک، شعرخوانی و تکرار فعالیت‌های خلاقانه.
• گام سوم: زبان تشویق و درک احساسات
  • ویژگی‌های تشویق مؤثر: واضح، ویژه، شخصی بودن و پاداش دادن به گام‌های کوچک رفتاری؛
  • آموزش زبان احساسات برای کاهش اضطراب و تخلیه تنش‌های هیجانی کودک.
• گام چهارم: مدیریت بدرفتاری و تعیین قواعد
  • شناخت قدرتِ «توجه»؛ استفاده از توجه مثبت و نادیده‌گرفتن هدفمند رفتارهای نادرست کوچک؛
  • قوانین مشارکتی: وضع قوانین حداقل، شفاف و با جملات ایجابی (افعال «انجام بده» به‌جای مداوم «نکن»)؛
  • ابزارهای عملی: تکنیک وقت استراحت، پرت کردن حواس، پیامدهای منطقی، و نحوه استفاده درست از جدول پاداش‌ها.

ویژگی‌های کاربردی اثر

• رویکرد راه‌حل‌محور به‌‌جای عیب‌یابی مداوم: اثر به‌جای گیر افتادن در تحلیل چرایی نقایص رفتاری، نگاه والدین را به «آنچه در حال حاضر کار می‌کند و نقاط قوتی که وجود دارد» معطوف می‌‌سازد.
• بیان ساده همراه با تصاویر و کاریکاتورها: متنی روان، دسته‌بندی‌شده و خوش‌خوان که مطالعه آن را برای پدران و مادران پرمشغله تسهیل می‌کند.
• توجه متوازن به نیازهای والد و کودک: نویسنده بر خلاف بسیاری از منابع والدگری، نیاز خودِ والدین به آرامش، استراحت و هم‌افزایی زناشویی را زیربنای موفقیت در تربیت می‌داند.

این کتاب برای چه کسانی مفید است؟

• والدینی که دارای فرزندان نوپا یا در سنین پیش‌دبستانی (حدود ۱ تا ۶ سال) هستند و با چالش‌های بدرفتاری، عدم همکاری یا لجبازی روزمره روبه‌رو شده‌اند.
• مربیان مهدهای کودک و مراکز پیش‌دبستانی برای ارتقای الگوهای تعامل تشویق‌محور در محیط کلاس.
• پدران و مادرانی که به دنبال شیوه‌های تعاملی مکمل در کنار فرزندپروری کودکان با نیازهای ویژه می‌باشند.

برشی از متن کتاب:

«بسیاری از والدینی که دیده‌ایم، مضطرب و بیش از حد خسته‌اند؛ آنان چنان بر مشکلات کودک متمرکز شده‌اند که نیازهای خود را یکسره فراموش کرده‌اند. اما کودک به همان اندازه که به مراقبت نیاز دارد، به والدینی که مراقب خودشان نیز باشند محتاج است. از سخت‌گیری به خود و همسرتان دست بردارید، به کارهای درستی که در طول روز انجام می‌دهید توجه کنید و با تشویق رفتارهای کوچک، فضایی بسازید که بودن در کنار یکدیگر برای هر دوی شما لذت‌بخش باشد…»