کتاب «علم امام» سومین دفتر از سلسله کتاب‌های «جستارهای اعتقادی» است که به همت مؤسسه معارف اهل‌بیت (ع) و با کوشش محمدحسن نادم گردآوری و منتشر شده است.
موضوع علم امام و آگاهی ایشان از غیب، از مباحث پرگفت‌وگو در تاریخ اندیشه اسلامی بوده که همواره محل تلاقی دیدگاه‌های کلامی، فلسفی و حدیثی واقع شده است. ویژگی کاربردی این کتاب، گردآوری پژوهش‌های تخصصی متعدد ذیل یک مجلد است که به خواننده امکان می‌دهد هم با آرای متکلمان متقدم شیعه و اهل‌سنت آشنا شود، هم چگونگی تبیین این مسئله را در مکاتب سه‌گانه فلسفی ارزیابی کند، و هم ترجمه و نقد مقالات شرق‌شناسان معاصر را در این زمینه بازخوانی نماید.
ساختار کتاب و معرفی مقالات به همراه نام نویسندگان
این اثر در چهار بخش موضوعی و هفده مقاله تخصصی سامان یافته است:
بخش اول: علم امام در کلام اسلامی
۱. علم امام از منظر شاگردان متکلم ائمه / سید محمداسماعیل سیدهاشمی و علی منصفی
(بررسی آرای مؤمن‌الطاق، هشام بن حکم، هشام بن سالم، یونس بن عبدالرحمن و فضل بن شاذان)
۲. فرایند آگاهی شیعیان از علم غیب امامان / سید عبدالحمید ابطحی
۳. گستره علم امام در مکتب قم و بغداد / سید ابراهیم افتخاری
(مقایسه نگاه محدثان قم با متکلمان مکتب بغداد: شیخ مفید، سید مرتضی و شیخ طوسی)
۴. منابع علم امام از نگاه متکلمان قم و بغداد / محمدحسن نادم و سید ابراهیم افتخاری
۵. علم غیب در گفتمان کلامی عبدالجبار معتزلی و غزالی اشعری / محمدحسن نادم
بخش دوم: علم امام در فلسفه و عرفان اسلامی
۶. رویکرد فلسفی و عرفانی به علم امام / محمدحسن نادم
۷. بازنمایی علم غیب در نظام فلسفی حکمت مشاء / محمدحسن نادم
(تحلیل مبانی نفس‌شناسی، عقل فعال و قوه حدس در نگاه ابن‌سینا)
۸. بازنمایی علم غیب از نگاه مکتب فلسفی اشراق / محمدحسن نادم
(بررسی مبانی شیخ اشراق، شهاب‌الدین سهروردی)
۹. بازنمایی علم غیب در نظام فلسفی مکتب متعالیه / محمدحسن نادم
(بررسی آرای صدرالمتألهین ملاصدرا بر پایه حرکت جوهری و اتحاد عاقل و معقول)
بخش سوم: علم امام در معارف وحیانی (قرآن و حدیث)
۱۰. مسئله آگاهی از غیب و امکان آن از نگاه مفسران / محمدتقی شاکر و دکتر رضا برنجکار
۱۱. علم امامان به غیب از منظر قرآن با تأکید بر دیدگاه علامه طباطبایی / غلام‌محمد شریعتی
(بررسی تحلیلی آیات ۱۴۳ سوره بقره و ۱۰۵ سوره توبه)
۱۲. آفاق علم امام در الکافی / اصغر غلامی
(واکاوی ابواب علم، مصحف فاطمه، جفر و کیفیت وراثت علم در کتاب کافی)
۱۳. گستره علم امام از منظر کلینی و صفار / عبدالرضا حمادی
(سنجش تطبیقی روایات الکافی و بصائرالدرجات)
۱۴. علم امام از نگاه امیرالمؤمنین با تأکید بر نهج‌البلاغه / محمدحسن نادم
۱۵. نقش صحیفة الجامعة در دانش الهی امام / محمدتقی شاکر و دکتر رضا برنجکار
بخش چهارم: علم امام از نگاه اهل‌سنت و مستشرقان
۱۶. علم غیب از دیدگاه علما و محدثین اهل‌سنت / محمدحسن نادم
(بررسی احادیث صحیح مسلم، مسانید عامه و دیدگاه ابن‌تیمیه)
۱۷. هشام بن حکم و دیدگاه او در باب علم امام / نویسنده: تمیمه بیهم دائو؛ ترجمه: دکتر محمد غفوری‌نژاد
۱۸. تأملاتی در مقاله هشام بن حکم و دیدگاه او در باب علم امام (پاسخ و نقد مقاله فوق) / دکتر محمد غفوری‌نژاد
۱۹. مُحَدَّث / نویسنده: اتان کولبرگ (Etan Kohlberg)؛ ترجمه: مصطفی حقانی‌فضل
۲۰. علم امامان؛ علمی که شب و روز به امام می‌رسد / نویسنده: لیندا جی. کلارک (Lynda G. Clarke)؛ ترجمه: ابوالفضل حقیری قزوینی
۲۱. نقد خوانش مستشرقان از آموزه تحدیث / محمدتقی شاکر
(نقد آرای کولبرگ و کلارک پیرامون مفهوم تحدیث در شیعه)
۲۲. واکاوی نگاه فریقین به احادیث هزار درب دانش / محمدتقی شاکر و علی‌رضا بهرامی
ویژگی‌های اثر
-
تنوع دیدگاه‌ها و مقایسه تطبیقی: بررسی یک موضوع واحد از چهار منظر کلام، فلسفه، قرآن و مطالعات غربی در کنار یکدیگر.
-
ترجمه و نقد مقالات خاورشناسان: آوردن متن مقالات مطرح مستشرقان پیرامون مفهوم «محدَّث» و نقد استدلالی آن‌ها در مقالاتی مستقل.
-
پشتوانه ارجاعی: تجهیز هر مقاله به منابع دست‌اول، پاورقی‌های علمی و کتابنامه مجزا در پایان هر فصل.
این کتاب برای چه کسانی مفید است؟
-
اساتید، طلاب سطوح عالی و دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری رشته‌های کلام اسلامی، فلسفه و علوم قرآن و حدیث.
-
پژوهشگرانی که به مطالعات تطبیقی میان مکاتب متقدم شیعه (قم و بغداد) علاقه‌مندند.
-
محققان حوزه شیعه‌شناسی انتقادی و نقد دیدگاه‌های مستشرقان.
ادبیات آیینی
ادیان و مذاهب
روششناسی و منبعشناسی
علوم قرآن و حدیث
فقه و اصول
فلسفه و عرفان
تاریخ و سیره
دعا و زیارت
محصولات چندرسانهای
کلام و عقاید
اخلاق و تربیت
مجلات
