معرفت اضطراری در قرون نخستین اسلامی

نظریه‌ی «معرفت اضطراری» ریشه در آیات و روایات نبوی دارد؛ از این‌رو بیشتر اندیشمندانِ نخستین امامی که توجه ویژه‌ای به نصوص اسلامی داشتند، معارف بشری (چه دینی و چه غیردینی) را اضطراری به معنای غیراختیاری، می‌دانستند و بر آن بودند تحقق معرفت در انسان‌ها فعل خداست نه انسان؛ هرچند اراده انسان در مقدمات تحصیل معرفت (فرآیند معرفت) نقش دارد. این متکلمان علاوه بر پذیرش غیراختیاری بودن معرفت، به لوازم آن از جمله عدم تکلیف به معرفت و عدم تعلق ثواب و عقاب استحقاقی ، پای بند بودند.

کتاب پیش رو به بازخوانی انگاره معرفت اضطراری امامیان نخستین پرداخته و آن را با نظریه های معرفت شناختی رقیب از جمله «اصحاب حدیث» و «معتزله» مقایسه و بررسی کرده است.

پژوهش حاضر در شش گفتار زیر سامان دهی شده است :

• مفهوم شناسی
• معرفت اضطراری در اندیشه امامیان در مدرسه کوفه
• معرفت اضطراری در اندیشه امامیان در مدرسه قم
• معرفت اضطراری در اندیشه های اصحاب حدیث
• معرفت اضطراری در اندیشه معتزله
• معرفت اضطراری در اندیشه امامیان در مدرسه بغداد
• پی گفتار: مقایسه دیدگاه ها و جمع بندی نهایی

کتاب معرفت اضطراری در قرون نخستین اسلامی، تألیف علی امیرخانی از سوی پژوهشکده کلام اهل بیت علیهم السلام، به زبان فارسی، در قطع رقعی، در 284  صفحه به نگارش درآمده است و در سال 1396 با همکاری انتشارات دارالحدیث منتشر شده است.