میدان‌های معنایی در کاربست قرآنی

درباره کتاب

سرفصل‌ها و ساختار کتاب

• بخش اول: مباحث نظری
  • فصل اول (کلیات و مفاهیم): تبیین ضرورت و جایگاه نظری و کاربردی معناشناسی در علوم دینی؛ گونه‌شناسی معناشناسی (منطقی، فلسفی، نشانه‌شناختی، ساختارگرا و شناختی)؛ تاریخچه و نسبت معناشناسی با دانش‌های همگن نظیر هرمنوتیک، زبان‌شناسی و کاربردشناسی.
  • فصل دوم (اصول و مبانی معناشناسی در کاربست قرآنی): مرور زندگی، آثار و روش‌شناسی ایزوتسو؛ رویکردهای ذات‌گرایانه، زمینه‌ای و کاربردی به معنا؛ رابطه اندیشه و دستگاه زبانی؛ فرآیند مهندسی معکوس در بازسازی جهان‌بینی قرآنی؛ جایگاه روایات و مسئله نسبی بودن معنا.
  • فصل سوم (روش‌های کاربردی در معناشناسی میدان‌های معنایی): گونه‌های متن (پویا، ایستا، باز، بسته، مؤسس و مفسر)؛ تمایز معنای پایه و معنای نسبی؛ واژه‌های کانونی، کلیدی و پیرامونی؛ روابط همنشینی، جانشینی و تقابل؛ فنون عملیاتی نمایه زنی و کشف همنشین‌های پرتکرار.
  • فصل چهارم (امکان‌سنجی و آسیب‌شناسی): بازخوانی و نقدهای علمی بر دیدگاه‌های ایزوتسو، به‌ویژه در تحلیل معناشناختی واژگان «کفر» و «کتاب».
• بخش دوم: نمونه‌های کاربردی (مطالعات موردی)
  • تحلیل شبکه و میدان معنایی واژه «کتاب» به‌عنوان واژه کانونی.
  • بررسی الگوی تفکر قرآنی بر اساس معناشناسی هم‌زمانی (تحلیل حوزه‌های صرفی، همنشین‌های فاعلی/مفعولی و پیوند حوزه علم با ایمان).
  • درآمدی بر معناشناسی واژه «جهل» در قرآن از منظر تقابل با حلم، علم و عقل و همنشین‌های معرفتی و غیرمعرفتی.
  • تحلیل حوزه معنایی «تعلیم» در قرآن با تمرکز بر عاملیت خداوند، ابزارها، مواد و شیوه‌های تعلیم.
• بخش پایانی (خاتمه):
  بازسنجی انتقادی مطالعات قرآنی ایزوتسو در جهان اسلام و نقد پذیرش غیرانتقادی نظریات او توسط برخی پژوهشگران مسلمان.

ویژگی‌های برجسته اثر

• رویکرد آموزشی و کارگاهی: ارائه الگوی عملی گام‌به‌گام برای پژوهشگران تا بتوانند از آغاز تا نگارش، یک پژوهش معناشناختی را بر روی آیات پیاده کنند.
• نقد منصفانه و بومی‌سازی نظریه ایزوتسو: پرهیز از تقلید صرف و بازخوانی کاستی‌های متدولوژی غربی/شرقی در تطبیق با متون مقدس دینی.
• پل ارتباطی میان زبان‌شناسی جدید و کلام اسلامی: پیوند دادن دستاوردهای زبان‌شناسی ساختارگرا با اهداف تفسیری و کلامی متن‌محور.

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

• اساتید، پژوهشگران و دانشجویان رشته‌های علوم قرآن و حدیث، کلام اسلامی و تفسیر
• دانشجویان و پژوهشگران زبان‌شناسی، ادبیات عرب و نشانه‌شناسی
• مفسران و علاقه‌مندان به مطالعات نوین و روشمند متون دینی

برشی خواندنی از کتاب:

«میدان‌های معنایی در کاربست قرآنی در حقیقت ارائه کننده اصول و قواعد فهم مقدس‌ترین متن مسلمانان است. این اثر تحقیقی بینارشته‌ای به شمار می‌رود که میان دستاوردهای معناشناسی میدان‌های معنایی و تفسیر قرآن ارتباط برقرار می‌کند تا جهان‌بینی توحیدی متن وحی از دل همنشینی‌ها و تقابل‌های واژگانی استخراج شود.»

مشخصات شناسنامه‌ای اثر:

• نویسندگان: شعبان نصرتی و محمد رکعی
• نظارت علمی و مقدمه: حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر محمدتقی سبحانی
• ناشر: پژوهشکده کلام اهل‌بیت (ع) / پژوهشگاه قرآن و حدیث (با همکاری دارالحدیث)
• موضوع: معناشناسی قرآن، زبان‌شناسی متن، ایزوتسو و مطالعات قرآنی