کتاب «از رحلت رسول خدا (ص) تا شهادت حضرت زهرا (س)؛ روزشمار تشکیل سقیفه تا شهادت بانوی دو عالم» تألیف دکتر عدنان درخشان، در ۱۲۸ صفحه توسط مرکز فرهنگی انتشاراتی منیر به چاپ رسیده است.
واقعه سقیفه بنی‌ساعده و تحولات پس از رحلت نبی مکرم اسلام (ص)، نقطه عطف سرنوشت‌‌ساز تاریخ اسلام و سرآغاز انحراف مسیر خلافت الهی به شمار می‌رود. با این حال، به دلیل حجم بالای روایات متناقض، پراکندگی گزارش‌های تاریخی و تلاش‌های جریان حاکم برای تحریف جزئیات، همواره تصویری مبهم و آشفته از توالی زمانی این وقایع در اذهان وجود داشته است. هنر نویسنده در این اثر، گره‌گشایی از این سردرگمی تاریخی از طریق گاه‌شماری روزانه و تطبیقی است؛ بدین معنا که مخاطب حوادث را نه به شکل گزاره‌های پراکنده، بلکه در پیوستاری منسجم و روزشمار از چند روز قبل از رحلت پیامبر تا شهادت حضرت زهرا (س) مشاهده می‌کند.
سرفصل‌ها و سیر روزشمار کتاب
محتوای کتاب به صورت خط زمانی دقیق و با تطبیق سه‌گانه تقویم‌ها به شرح زیر مدون شده است:
-
شمارش معکوس تا رحلت و سقیفه (۲۴ تا ۲۷ صفر ۱۱ هـ.ق):
-
پنج‌شنبه ۲۴ صفر (۲۲ می ۶۳۲ م): فاجعه ممانعت از نگارش وصیت پیامبر (ص) معروف به رزّیة الخمیس («نامه‌ای که نوشته نشد») و دورنمای سیاه آینده.
-
جمعه ۲۵ صفر: شدت بیماری، خطابه قصاص و تأکید مجدد پیامبر بر تمسک به ثقلین.
-
شنبه ۲۶ صفر: تحرکات فتنه انگیزان و فراخواندن امیرالمؤمنین علی (ع).
-
یکشنبه ۲۷ صفر: تعلل در حرکت سپاه اسامه، ماجرای خوراندن داروی مشکوک (لدود) و آخرین عیادت بنی‌هاشم.
-
روز واقعه (دوشنبه ۲۸ صفر ۱۱ هـ.ق / ۷۰ روز پس از غدیر خم):
-
آخرین نماز و لحظات ملکوتی رحلت رسول خدا (ص)؛
-
تشکیل مجمع سقیفه بنی‌ساعده توسط انصار و تصاحب قدرت توسط مهاجران؛
-
بیعت اولیه، اشتغال امیرالمؤمنین و بنی‌هاشم به تغسیل و تکفین پیامبر، و ورود سازمان‌یافته قبیله اسلم برای تثبیت قدرت در شامگاه دوشنبه.
-
دهه اول پس از رحلت؛ هجوم‌ها و تحصن (۲۹ صفر تا ۱۰ ربیع‌الاول):
-
بیعت عمومی، تدفین غریبانه پیامبر (ص) و آغاز جمع‌آوری مصحف قرآن توسط علی (ع)؛
-
آغاز تحصن اصحاب وفادار در خانه وحی، وقوع اولین و دومین هجوم‌های مقدماتی برای شکستن بیعت؛
-
وقوع هجوم سوم در ۳ ربیع‌الاول و شکست تحصن؛
-
شب‌های یاری‌طلبی و استنصار شبانه حضرت زهرا و امیرالمؤمنین (ع) از انصار و مهاجرین؛
-
عرضه قرآن گردآوری‌شده، ایراد خطبه «وسیله»، و آغاز مصادره اموال اهل‌بیت و فدک.
-
ماجرای غصب فدک و مقاومت دوازده صحابی (۱۱ تا ۱۸ ربیع‌الاول):
-
هم‌پیمانی و قیام اعتراضی دوازده تن از صحابه پایدار در مسجد مدینه؛
-
مصادره قطعی فدک، تلاش‌های حقوقی حضرت صدیقه طاهره (س)، تنظیم و بازپس‌گیری سند استرداد.
-
هجوم اصلی و دوران نقاهت تا شهادت (ربیع‌الثانی تا جمادیالثانی ۱۱ هـ.ق):
-
تجمع مردان مسلح در آغاز ماه ربیع‌الثانی و تحلیل زمان و ابعاد «هجوم اصلی» به خانه وحی؛
-
ماجرای بیعت اجباری، نگارش مصحف فاطمی، و عیادت زنان مهاجر و انصار؛
-
آخرین روزها: عیادت تحمیلی شیخین و نارضایتی شدید بانو؛
-
روز شهادت (سوم جمادیالثانی / براساس قول معتبر ۹۵ روز): شهادت مظلومانه، غسل و کفن شبانه در غربت، تشییع پنهانی، و توطئه نافرجام حاکمیت برای نبش مزار.
ویژگی‌های برجسته اثر
-
نخستین گاه‌شمار دقیق سه تقویمی: تطبیق تاریخی تمام وقایع بر اساس روزهای هفته و معادل‌سازی هم‌زمان تاریخ‌های هجری قمری، هجری شمسی و میلادی.
-
نظم‌بخشی به فرعیات تاریخ: متمرکز شدن بر رویدادهای فراموش‌شده‌ای نظیر هجوم‌های مقدماتی، تعداد شب‌های یاری‌طلبی، ماجرای قبیله اسلم و تلاش برای نبش قبور.
-
تفکیک رخدادهای پیش و پس از هجوم اصلی: ارائه سنجه‌های تاریخی و پی‌نوشت تحقیقی برای مشخص کردن زمان دقیق هجوم به بیت فاطمه (س).
این کتاب برای چه کسانی ضروری است؟
-
خطبا، مبلغان و مداحان جهت تنظیم دقیق تقویم منبرهای ایام فاطمیه و دهه آخر صفر بر پایه توالی زمانی مستند.
-
پژوهشگران، اساتید و دانشجویان رشته‌های تاریخ اسلام، تاریخ تشیع و علوم حدیث.
-
عموم علاقه‌مندانی که به دنبال فهمی روشن، منظم و به دور از پیچیدگی‌های کلامی از ماجراهای ایام شهادت حضرت زهرا (س) هستند.
برشی خواندنی از کتاب:
«سقیفه تنها یک واقعه در یک ظهر داغ مدینه نبود؛ آغاز مسیری بود که در آن اصل امامت قربانی مصلحت‌سنجی‌های قبیله‌ای شد. وقتی رویدادها را روز به روز دنبال می‌کنیم، متوجه می‌شویم که تازیانه‌ها و هجوم به خانه وحی، ناگهانی اتفاق نیفتاد؛ بلکه محصول روزها مقاومت، تحصن، شب‌های متوالی استنصار و غربتِ عهدنامه‌ای بود که در غدیر امضا شد اما هفتاد روز بعد در کوچه‌های مدینه به آتش کشیده شد…»
ادبیات آیینی
ادیان و مذاهب
روششناسی و منبعشناسی
علوم قرآن و حدیث
فقه و اصول
فلسفه و عرفان
تاریخ و سیره
دعا و زیارت
محصولات چندرسانهای
کلام و عقاید
اخلاق و تربیت
مجلات
