کتاب «پرسشهای فقهی تعلیم و تربیت (دفتر اول: مدیران مدارس و فعالان تربیتی)» تهیه شده توسط مؤسسه مطالعات تعالی نسل (متن) و منتشر شده توسط انتشارات دلیل ما، نخستین دفتر از مجموعه کاربردی «فقه مدرسه» است.
پیدایش مدارس نوین و پیچیدگی‌های اداری، مالی و تربیتی در جامعه امروز، مدیران متعهد را با انبوهی از مسائل فقهی روبه‌رو ساخته است که رساله‌های عملیه سنتی معمولاً به صورت پراکنده یا کلی به آنها پرداخته‌اند. این کتاب با گردآوری استفتائات واقعی از مراجع بزرگوار تقلید (همچون آیات عظام امام خمینی، خویی، گلپایگانی، اراکی، بهجت، سیستانی، خامنه‌ای، تبریزی، صافی گلپایگانی، مکارم شیرازی، شبیری زنجانی، وحید خراسانی و فاضل لنکرانی)، پاسخی منسجم به سؤالات ابتلایی فعالان تربیتی ارائه می‌دهد.
سرفصل‌ها و محورهای کلیدی کتاب
محتوای کتاب در چهار فصل موضوعی به همراه پی‌نوشت‌ها و پیوست اصطلاحات فقهی تدوین شده است:
-
فصل اول: تأسیس و اداره مدرسه و محیط تعلیم و تربیت
بررسی وجوب یا رجحان شرعی تأسیس مدارس اسلامی؛ ضوابط مقابله با تهاجم فرهنگی و حفظ هویت نسل؛ احکام مدارس دخترانه، مدارس مختلط و موانع شرعی تأسیس؛ ملاک‌های فقهی در گزینش معلمان، مدیران و استفاده از معلمان جنس مخالف.
-
فصل دوم: مسائل مالی مدارس
احکام تصرف و تغییر کاربری موقوفات آموزشی؛ شرایط و مرزهای استفاده از وجوهات شرعی (سهم امام و زکات) در امور فرهنگی و هزینه‌های جاری؛ مالکیت مدارس غیردولتی پس از انحلال یا اختلاف شرکا؛ معامله با دانش‌آموزان نابالغ و ممیز؛ احکام اموال گمشده (لقطه)؛ و بررسی فقهی عقد قرارداد، اضافه‌کاری، غیبت و اخذ اجرت بر واجبات آموزشی.
-
فصل سوم: محتوای آموزشی
بایدهای آموزش عقاید و احکام الزامی؛ آموزش علوم خاص مانند فلسفه، عرفان و کتاب‌های گمراه‌کننده؛ احکام ورزش و مسابقات دانش‌آموزی (شطرنج، شنا و ورزش بانوان)؛ مرزهای آموزش هنر (موسیقی، سرود، نقاشی، مجسمه‌سازی و تشریح بدن انسان و حیوان)؛ و ظرافت‌های فقهی تربیت جنسی نوجوانان.
-
فصل چهارم: روش‌ها و فرآیندهای تعلیم و تربیت
احکام تفصیلی امر به معروف و نهی از منکر در محیط مدرسه؛ بررسی فقهی تنبیه بدنی، شروط دیه، اهانت و سرزنش دانش‌آموزان؛ مرزهای قانونی و اخلاقی تجسس، بازرسی وسایل شخصی و افشای اسرار؛ ضوابط اخراج دانش‌آموزان خاطی؛ و الزامات حفظ نظم کلاسی.
-
پیوست‌ها:
توضیح اصطلاحات تخصصی فقهی برای استفاده راحت‌تر مدیران و کتاب‌نامه منابع روایی و فتوایی.
ویژگی‌های برجسته کتاب
-
دسته‌بندی مبتنی بر نیازهای واقعی مدرسه: مباحث کتاب به جای ابواب سنتی، بر اساس ساختار اجرایی، مالی، تربیتی و اداری مدارس مدرن تدوین شده است.
-
تطبیق فتاوای مراجع گوناگون: مقایسه آرای فقهای معاصر شیعه جهت روشن ساختن تکالیف مقلدان مراجع مختلف در مسائل مستحدثه مدرسه.
-
رفع ابهام از شبهات اداری و پرورشی: پرداختن به مسائل روزمره‌ای نظیر هدایای اولیا، شهریه‌های معوقه، اردوهای دانش‌آموزی و شیوه‌های نظارت تربیتی.
این کتاب برای چه کسانی ضروری است؟
-
مؤسسان، مدیران و معاونان مدارس در تمام مقاطع تحصیلی (دولتی و غیردولتی)
-
کارشناسان و بازرسان اداری و حقوقی آموزش و پرورش
-
مسئولان تشکل‌ها، کانون‌های فرهنگی و مراکز پرورشی و اردویی
-
طلاب، پژوهشگران و مربیانی که در عرصه تعلیم و تربیت اسلامی فعالیت دارند
برشی خواندنی از کتاب:
«مسئولان و مربیان باید توجه داشته باشند که محیط مدرسه امانتی الهی برای حفظ دین و اخلاق نسل آینده است. هرگونه تصرف مالی، جذب نیرو، تدوین برنامه درسی و حتی نحوه مواجهه انضباطی با خطای دانش‌آموزان باید در چارچوب رضایت شارع مقدس قرار گیرد؛ چرا که غفلت از موازین شرعی در این حوزه می‌تواند آثار تربیتی ناخواسته‌ای بر روح کودک و نوجوان بر جای گذارد.»
ادبیات آیینی
ادیان و مذاهب
روششناسی و منبعشناسی
علوم قرآن و حدیث
فقه و اصول
فلسفه و عرفان
تاریخ و سیره
دعا و زیارت
محصولات چندرسانهای
کلام و عقاید
اخلاق و تربیت
مجلات
