کتاب «گفتوگو با استاد محسن کاشانی وحید» (از مجموعه کتاب‌های تجربه‌نگاری مدارس اسلامی، تهیه شده توسط مؤسسه مطالعات تعالی نسل – متن)، حاصل هفت جلسه گفت‌وگوی تفصیلی و تحلیلی با دکتر محسن کاشانی وحید است. وی دانش‌آموخته دوره ششم دبیرستان علوی و دارای تحصیلات عالی تا مقطع دکتری در رشته مدیریت آموزشی است که هم‌زمان با تأسیس مجتمع نیکان در سال ۱۳۴۶ وارد عرصه تدریس شد و از سال ۱۳۶۰ مدیریت دبیرستان نیکان را بر عهده گرفت.
این کتاب روایتی کاربردی، منصفانه و آسیب‌شناسانه از مدیریت مدرسه‌ای است که توانسته بدون فدا کردن کیفیت اخلاقی و دینی، در اوج رقابت‌های علمی و آموزشی کشور بدرخشد. این اثر به مخاطب نشان می‌دهد که چگونه ساختارسازی دقیق، شوراهای تصمیم‌گیری و توجه به بقای روح، می‌تواند از فرسودگی کادر جلوگیری کرده و محیطی زنده، خلاق و پویا برای هدایت نسل جوان خلق کند.
سرفصل‌ها و محورهای کلیدی کتاب
محتوای کتاب در شش فصل موضوعی و یک پیوست تصویری تدوین شده است:
-
فصل اول: مدیر در یک نگاه
ریشه‌های شکل‌گیری شخصیت در خانواده، دوران تحصیل در دبیرستان علوی، آشنایی با مکتب تربیتی علامه کرباسچیان و استاد رضا روزبه، انتخاب آگاهانه مسیر معلمی، خاطرات تأسیس مجتمع نیکان و اهمیت پیوند دادن علم با «اعتقاد به بقای روح».
-
فصل دوم: مدیر و نیروی انسانی
تفکیک نیروهای مدرسه (کادر اجرایی، آموزشی و معلمان راهنما)؛ جایگاه محوری و بی‌بدیل «معلم راهنما» در ساختار تربیتی؛ معیارهای انتخاب مربیان، نقش حاکمیت شورایی در تصمیم‌گیری و شیوه‌های پیشگیری از تعارضات میان کادر.
-
فصل سوم: مدیر و فارغ‌التحصیلان
ساماندهی ارتباط مدرسه با فارغ‌التحصیلان؛ آسیب‌شناسی سال‌های نخست ورود به دانشگاه و مواجهه با محیط‌های بازتر؛ تشکیل کانون‌ها و دوره‌های بازآموزی، مشاوره‌های تخصصی ازدواج و هدایت شغلی.
-
فصل چهارم: مدیر و والدین
ارتباط متقابل مدرسه و خانواده؛ همسو کردن خانه با قطب‌نمای تربیتی مدرسه؛ تقویت رابطه عاطفی پدر و فرزند به عنوان ضامن سلامت روانی جوان؛ و شیوه‌های سنجیده در پرهیز از دخالت دادن مسائل مالی در ارتباطات تربیتی.
-
فصل پنجم: مدیر و تربیت دینی
توجه هم‌زمان به سه بعد شناختی، قلبی و رفتاری در آموزش‌های دینی؛ نقش محوری طهارت و صداقت مربی در اثرگذاری کلام؛ چگونگی بهره‌گیری از ظرفیت گروه همسالان؛ و تقدم ادای وظیفه بر حصول نتیجه.
-
فصل ششم: روند تأسیس مدرسه
راهکارهای هدایت و پشتیبانی از مدارس نوپا؛ لزوم پایبندی به اهداف اصیل و پرهیز از نگاه تجاری به آموزش؛ اهمیت انتخاب مدیر توانمند به عنوان بستن نطفه سالم مدرسه؛ و بهره‌گیری از الگوی تدریجی رشد نهادهای آموزشی.
-
پیوست تصاویر و اسناد تاریخی.
ویژگی‌های برجسته کتاب
-
کالبدشکافی نقش راهبردی «معلم راهنما»: تبیین دقیق جایگاه استاندارگونه معلم راهنما در هدایت یک پایه تحصیلی، نحوه کشف دانش‌آموزان مستعد برای معلمی از دوران دبیرستان و بازتعریف نقش مربی از یک ناظم صرف به یک مشاور امین و مقتدر.
-
جامع‌نگری در ترکیب تخصص آکادمیک و تجربه میدانی: ارائه دیدگاه‌های مدیر باسابقه که خود تحصیلات تخصصی مدیریت آموزشی دارد و توانسته میان مبانی تئوریک و الگوهای بومی تعلیم و تربیت پیوند برقرار کند.
-
آسیب‌شناسی واقعی چالش‌های عصر حاضر: مواجهه واقع‌بینانه با گسترش فناوری، شبکه‌های اجتماعی، کم‌رنگ شدن ارتباطات سنتی و ارائه راهکارهای پیشگیرانه به جای انکار یا برخوردهای چکشی.
این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟
-
مدیران، معاونان و کادر آموزشی و اجرایی دبیرستان‌ها و مجتمع‌های آموزشی
-
معلمان راهنما، مشاوران تحصیلی و مربیان پرورشی دوره دوم متوسطه
-
دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های مدیریت آموزشی، علوم تربیتی و روانشناسی تربیتی
-
والدینی که دغدغه هدایت اخلاقی، دینی و تحصیلی فرزندان نوجوان خود در آستانه ورود به دانشگاه را دارند
برشی خواندنی از کتاب:
«اگر بخواهیم عمق کلام و رفتار آقای علامه را در یک عبارت خلاصه کنیم، آن حقیقت، اعتقاد عمیق به بقای روح است؛ اینکه بدانیم برای چه خلق شده‌ایم و ارزش انسان بسیار فراتر از تعلقات مادی است… در مدرسه، معلم راهنما محور خیمه تربیت است. اگر مربی ما اهل دنیاطلبی باشد یا خود را صرفاً یک کارمند اداری بداند، هرگز نمی‌تواند در دل دانش‌آموز نفوذ کند. ماندگاری یک تربیت زمانی اتفاق می‌افتد که نوجوان حس کند مربی‌اش با اخلاص و مهر با او زندگی می‌کند، نه اینکه فقط ساعاتی را به او درس می‌دهد.»
ادبیات آیینی
ادیان و مذاهب
روششناسی و منبعشناسی
علوم قرآن و حدیث
فقه و اصول
فلسفه و عرفان
تاریخ و سیره
دعا و زیارت
محصولات چندرسانهای
کلام و عقاید
اخلاق و تربیت
مجلات
