کتاب «راز غیبت (حلقه هشتم)» تألیف اندیشمند معاصر، دکتر سید محمد بنی‌هاشمی، توسط مرکز فرهنگی انتشاراتی منیر به چاپ رسیده است.
این اثر دومین مجلد از بخش تخصصی «غیبت» در کلان‌پروژه ۱۴ جلدی آموزش مهدویت است. اگر در حلقه هفتم پیشینه تاریخی غیبت، نحوه ارتباط با امام در دو غیبت صغری و کبری و چالش‌های مدعیان تشرف تبیین شد، در حلقه هشتم پرسش محوری و کلامی «چرایی وقوع غیبت» شکافته می‌شود. نویسنده با دقت میان دو مفهوم تفکیک قائل می‌شود: حکمت باطنی غیبت که امری سرّی و غیرقابل کشف پیش از ظهور است، و اسباب و زمینه‌های ظاهری و نقلی که در نصوص روایی برای این واقعه بیان شده است.
ساختار آموزشی و سرفصل‌های کلیدی کتاب
کتاب در قالب یک متن استاندارد آموزشی در سه فصل اصلی و بیست درس منظم تدوین گردیده و هر فصل با «پرسش‌های مفهومی» جهت تثبیت مطالب همراه است:
-
فصل اول: بررسی عقلی علت غیبت (درسهای ۱ تا ۱۱)
-
طرح مسأله: تفکیک «چرای اعتراضی» از «چرای استفهامی» در سازگاری غیبت با عدل و حکمت پروردگار.
-
نقد منطقی برهان لطف (درسهای ۱ تا ۴): بازخوانی دیدگاه متکلمان بزرگی چون شیخ مفید، ابن‌میثم بحرانی و خواجه نصیرالدین طوسی؛ اثبات عدم جواز اسناد اغراض بشری به افعال الهی؛ تبیین سنت امتحان در خلقت؛ و اثبات اینکه خداوند عقلاً ملزم به ایجاد بیشترین تسهیلات در تکالیف نیست.
-
نقد قاعده وجوب رعایت اصلح (درس سوم): ملزم نبودن پروردگار به رساندن مداوم بیشترین خیر دنیوی به بندگان ناسپاس و تبیین معنای روایی قفل خوردن دل‌ها و سلب نعمت.
-
بررسی نظریه ناسپاسی مردم و سلب نعمت (درسهای ۵ تا ۷): نقد این انگاره که ظهور صرفاً نتیجه لیاقت افراد است یا غیبت لزوماً به خاطر بی‌لیاقتی محقق شده باشد.
-
کشف‌ناپذیری حکمت غیبت (درسهای ۸ تا ۱۱): مأذون نبودن امامان در کشف راز نهایی غیبت پیش از عصر ظهور؛ تشبیه حقیقت غیبت به کارهای شگفت‌انگیز حضرت خضر (ع) در همراهی با حضرت موسی (ع)؛ و بازخوانی و نقد آرای سید مرتضی و شیخ طوسی درباره نقش مردم در غیبت.
-
فصل دوم: بررسی ادله نقلی علت غیبت (درسهای ۱۲ تا ۱۵)
-
کالبدشکافی معنای «علت» در بیانات اهل‌بیت (ع) و احصای پنج عامل مصرح در روایات:
۱. خوف از کشته شدن (حفظ جان حجت خدا)
۲. امتحان و آزمایش سخت عقیدتی بندگان
۳. آزاد بودن از بیعت با حاکمان جور و ستمگران زمانه
۴. جاری شدن سنت غیبت پیامبران گذشته در آخرین حجت الهی
۵. عقوبت گناهان، معاصی و ناسپاسی‌های جامعه
-
فصل سوم: نارسایی ادله نقلی ادعایی بر علت غیبت (درسهای ۱۶ تا ۲۰)
-
نقد نظریه آماده نبودن جامعه بشری (درس ۱۶): بررسی توقیعات شریفه؛ تفکیک آمادگی شیعیان از آمادگی کل جامعه جهانی؛ و بازخوانی تفاوت شرط ظهور با علت غیبت.
-
نقد نظریه نبودن ۳۱۳ یار به عنوان علت غیبت (درسهای ۱۷ تا ۲۰):
-
بررسی سندی و دلالی روایات مرتبط با ۳۱۳ یار خاص امام؛
-
اثبات اینکه وجود ۳۱۳ نفر شرط لازم یا علت تامه غیبت و ظهور نیست و بر پایه نصوص، ظهور و صیحه آسمانی بر اجتماع ۳۱۳ یار تقدم رتبه‌ای و زمانی دارد (آنان پس از آغاز فرج به مکه فراخوانده می‌شوند)؛
-
نقد مصادره به مطلوب در استدلال برخی متأخرین پیرامون توقف غیبت بر کادرسازی صرف عددی.
ویژگی‌های برجسته اثر
-
شجاعت علمی در پالایش باورهای عامیانه: نقد مستند انگاره‌های مشهوری که بدون پشتوانه معتبر حدیثی به عنوان علت غیبت در منابر و تریبون‌ها تکرار می‌شوند.
-
تبیین دقیق مبانی کلامی شیعه: تفکیک روشن مرزهای توحید و عدل الهی از نظریات کلامی جبری یا تفویضی و استوارسازی مباحث بر نصوص اهل‌بیت (ع).
-
قالب آموزشی و درسی: نگارش روان در قالب ۲۰ درس مستقل، با سرفصل‌های ریز و پرسش‌های مفهومی پایانی برای سنجش یادگیری مخاطب.
این کتاب برای چه کسانی ضروری است؟
-
پژوهشگران، مدرسان، طلاب و خطبای حوزه مباحث امامت و مهدویت
-
دانشجویان رشته‌های کلام اسلامی، فلسفه دین و علوم قرآن و حدیث
-
معلمان، مربیان تربیتی و علاقه‌مندانی که خواهان پاسخ‌های مستدل به شبهات علل استمرار غیبت امام عصر (عج) هستند
برشی خواندنی از کتاب:
«امام صادق (ع) فرمودند: حکمت غیبت برای مردم روشن نخواهد شد مگر پس از آنکه خود حضرت ظهور فرمایند؛ همان‌طور که حکمت سوراخ کردن کشتی، کشتن نوجوان و برپا داشتن دیوار توسط خضر (ع)، تا هنگام جدایی برای موسی (ع) آشکار نگردید… راز نهایی غیبت از اسرار مکتوم الهی است و آنچه ما موظف به فهم آن هستیم، عبرت گرفتن از علل ناسپاسی امت‌ها، حفظ جان امام از فتنه‌ها و استواری در کوره امتحانات پایانی زمانه است، نه تراشیدن علت‌های سلیقه‌ای و تحمیل آن بر اراده پروردگار…»
ادبیات آیینی
ادیان و مذاهب
روششناسی و منبعشناسی
علوم قرآن و حدیث
فقه و اصول
فلسفه و عرفان
تاریخ و سیره
دعا و زیارت
محصولات چندرسانهای
کلام و عقاید
اخلاق و تربیت
مجلات
